بزرگداشت رهبر شهید، نیازمند فهم عمیق‌تر از شهر است

متأسفانه حتی ‌پس از انتشار نامه رسمی دفتر رهبر شهید انقلاب مبنی بر مخالفت با تغییر نام خیابان‌های کوهسنگی، دانشگاه و میدان شریعتی اما باز هم مدیریت شهری تابلوهای خیابان کوهسنگی را شبانه عوض کرد. باید گفت ماجرا فقط یک تصمیم بحث‌برانگیز نیست؛ پرسش مهم‌تر این است که چرا افق تحلیل و نگاه کارشناسی برخی مدیران شهری تا این اندازه با ملاحظات مطرح‌ شده فاصله دارد در حالی ‌که خود را پیرو و ولایتمدار می‌دانند؟ آیا با اصرار بر یک تصمیم، حتی پس از آشکار شدن ایرادهای آن مواجهیم یا اساساً مسئله به ضعف در شناخت شهر و اقتضائات فرهنگی آن بازمی‌گردد؟
نکته نخست این است که چرا در میان انبوه اقدام‌هایی که می‌توان برای بزرگداشت امام شهید و ترویج فرهنگ مقاومت انجام داد، تغییر نام خیابان به یکی از نخستین گزینه‌های مدیران تبدیل می‌شود؛ آن هم خیابانی تاریخی و هویتمند مانند کوهسنگی؟ مردمی که هر شب در میدان تقی‌آباد، در پاسخ به دعوت رهبرشان گرد هم می‌آیند، آیا از فضاهایی متناسب با این حضور و تجمع برخوردارند؟ چرا به ‌جای تقویت زیرساخت‌ها، ساماندهی فضاهای عمومی و فراهم ‌کردن امکان حضور مؤثر و زنده مردم، انرژی مدیریتی صرف تغییر نام یک خیابان می‌شود؟ چرا به‌ جای توجه به عرصه عمومی زنده و جاری شهر، به نشانه‌ای رسمی و اداری بسنده می‌کنیم؟
مسئله دوم، پیامدهای رسانه‌ای و فرهنگی چنین تصمیم‌هایی است. حتی یک دغدغه ارزشمند، اگر بدون توجه به زمینه فرهنگی و شیوه بازنمایی رسانه‌ای دنبال شود، ممکن است به‌ جای اقناع افکار عمومی، ابهام و مقاومت ایجاد کند. تصمیمی که قرار است حامل یک پیام فرهنگی باشد، وقتی بدون شناخت حساسیت‌های تاریخی و اجتماعی شهر اتخاذ می‌شود، می‌تواند به نمادی از کار غیرکارشناسی و حتی ضدیت با امر فرهنگی تبدیل شود. آیا نباید پرسید چرا برخی تصمیم‌ها به‌ جای تقویت سرمایه اجتماعی و ترویج فرهنگ مقاومت، خوراک تبلیغاتی مخالفان را فراهم می‌کنند؟
از سوی دیگر، مشهد در جای‌جای خود حامل نشانه‌ها و خاطره‌های تاریخی مرتبط با امام شهید است. چرا پیش از هر تصمیم تازه‌ای، این ظرفیت‌های موجود شناسایی و برجسته نمی‌شوند؟ هر سیاست فرهنگی برای آنکه در ذهن جمعی مردم ریشه بدواند، به زمینه‌ای تاریخی و معنایی نیاز دارد. نمی‌توان مفهومی بزرگ را صرفاً با الصاق یک نام به یک مکان، در حافظه شهر تثبیت کرد؛ به‌ویژه وقتی خود آن مکان، پیشینه و هویت شناخته‌ شده‌ای دارد.
واقعیت این است که شهر و فرهنگ شهری با اسم‌گذاری ساخته نمی‌شوند. فضای شهری محصول رفت‌وبرگشت میان کالبد، مناسبات اجتماعی و اقتصادی، ذهنیت شهروندان و جریان‌های رسانه‌ای است. سیاست‌گذار می‌تواند نامی را رسمیت ببخشد؛ اما نمی‌تواند به‌ تنهایی معنای آن را در زندگی روزمره مردم تثبیت کند. این معنا در رفتارها، خاطره‌ها، گفت‌وگوها و بازنمایی‌های رسمی و غیررسمی شهر شکل می‌گیرد؛ به‌ویژه در میان نوجوانان و جوانانی که هر روز فضاهای شهری را تجربه و تفسیر می‌کنند.
اگر می‌خواهیم بدانیم نام یک شهید بزرگ و عزیز چه نسبتی با واقعیت خیابان کوهسنگی دارد، باید این نسبت را در خود شهر جست‌وجو کنیم؛ نه فقط در جلسات شورا و متن مصوبه‌ها. مدیران باید به میان مردم بروند، صدای گروه‌های مختلف را بشنوند و از پژوهشگران و متخصصان بخواهند معنای یک مکان را در بستر تاریخی و اجتماعی آن بررسی کنند. بزرگداشت شهدا و ترویج فرهنگ مقاومت، بیش از آنکه به تغییر نام‌ها نیاز داشته باشد، به فهم عمیق‌تر شهر و طراحی هوشمندانه‌تر فضاهای عمومی نیازمند است. شهر را نمی‌توان با بخشنامه به یادآوری واداشت؛ باید کاری کرد که معنا در زندگی مردم جاری شود.